الواحدي النيسابوري (مترجم: ذكاوتى قراگزلو)

20

أسباب نزول الآيات (اسباب النزول) (فارسى)

أَ فَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ . . . ( آيه 75 ) . ابن عباس و مقاتل گويند : اشارهء اين آيه به هفتاد تن از بنى اسرائيل است كه موسى برگزيد تا همراهش براى شنيدن كلام و فرمان‌هاى خدا بروند . وقتى باز آمدند ، راستگويان‌شان آنچه شنيده بودند گواهى دادند اما گروهى گفتند : ما از خدا شنيديم كه هرگاه توانستيد اين كارها را بكنيد و اگر دلتان نمىخواهد نكنيد ، باكى نيست . اما بيشتر مفسران ، اين آيه را مربوط به تغيير حكم رجم زناكار ، و تغيير دادن صفات پيغمبر ( ص ) آخر الزمان در تورات از سوى احبار يهود مىدانند . وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا . . . ( آيهء 89 ) . ابن عباس گويد : يهود خيبر [ پيش از محمد ( ص ) ] با طايفهء غطفان جنگ داشتند و نخست شكست خوردند ، پس اين دعا خواندند : « اللهم إنا نسألك بحقّ النبىّ الأمىّ الذى وعدتنا أن تخرجه فى آخر الزمان إلا نصرتنا عليهم » و در برخورد بعدى غلبه يافتند اما پس از بعثت پيغمبر ( ص ) منكر او شدند ، و آيهء بالا نازل شد . سدّى گويد : عرب بر يهود مىگذشتند و آنان را مىآزردند ، و يهوديان وصف محمد را در تورات يافته بودند و اميد داشتند كه همراه وى با عرب بجنگند و پيروز شوند . اما وقتى پيغمبر ( ص ) ظهور كرد ، يهود از روى حسد منكر او گشتند و گفتند : رسول بايد از بنى اسرائيل باشد اين چرا از بنى اسماعيل است ؟ قضيه چيست ! قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ . . . ( آيهء 97 ) . سعيد بن محمد بن احمد زاهد با اسناد از ابن عباس روايت مىكند كه يهود نزد پيغمبر ( ص ) آمدند و گفتند : يا أبا لقاسم چند چيز از تو مىپرسيم اگر پاسخ درست دادى پيروت مىشويم . بگو كدام فرشته براى تو وحى مىآورد ؟ زيرا هر پيغمبرى فرشته‌اى حامل وحى از سوى خدا دارد ، رفيق تو كدام است ؟ پيغمبر ( ص ) فرمود : جبرئيل . گفتند اين فرشته‌اى است كه براى نبرد و پيكار فرود مىآيد و دشمن ماست ، اگر مىگفتى ميكائيل - كه باران و رحمت مىآورد - از تو تبعيت مىكرديم . و آيهء بالا و آيهء بعدى نازل شد . مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ . . . ( آيهء 98 ) . ابو بكر اصفهانى با اسناد از شعبى روايت مىكند كه عمر بن خطاب گفت : من هنگام تورات خواندن يهوديان نزد ايشان مىرفتم و از هماهنگى تورات و قرآن در شگفت و شادمانه مىشدم و يهود به من مىگفتند : ما كسى را به اندازهء تو دوست نداريم . پرسيدم : چرا ؟ گفتند : چون نزد ما مىآيى و با ما مىآميزى . گفتم : از آن روى نزد شما مىآيم كه از هماهنگى دو وحى الهى ( قرآن و تورات ) در شگفت و شادمانه‌ام . تا آنكه روزى در ميان يهود بودم پيغمبر ( ص ) آمد . گفتند : اينك رهبر تو ،